МОНГОЛЫН НАМЫН СИСТЕМИЙН ИНСТҮҮЧЛЭЛ

                                                                                                                        Судалгааны тайлан

Монгол Улс хоёр том авторитар дэглэмтэй улсуудын голд ардчилсан дэглэмд амжилттай шилжиж чадсан нь онцгой тохиолдол юм. Энэхүү шилжилтийг амжилттай явуулахад улс төрийн намууд чухал үүрэг гүйцэтгэснийг монголын ардчиллын талаарх судалгаа шинжилгээнүүдэд онцолсоор ирсэн. Зөвхөн монгол ч биш шинээр ардчилалд шилжсэн Латин Америк, Ази төдийгүй дэлхий даяар энэхүү шилжилтийг хийхэд улс төрийн намууд чухал үүрэгтэй оролцжээ. Монгол улс Ардчиллын индексээр 6.5 оноогоор 62 дугаар байрыг эзэлж байна (Economic Intelligence Unit, 2020). Улс төрийн нам хэмээх инстүүц ардчилсан улс төрд хамгийн гол тоглогч юм. Үүнийг судлаач Шатшнайдер (1942) ‘Улс төрийн намууд орчин үеийн ардчиллыг бий болгосон. Иймд орчин цагийн ардчиллыг намуудгүйгээр төсөөлөшгүй’ гэж хэлсэн байдаг. Ардчилсан оронд төрийн эрх мэдэлд хүрэх замаар аливаа улс төр, эдийн засаг, нийгмийн бодлого хэрэгжүүлэх гол суваг нь улс төрийн намууд байдаг. Энэ утгаараа Монгол Улсад цаашид ардчилал тогтвортой төлөвших эсэх нь намын системийн тогтвортой байдлаас ихээхэн хамаарч байна. 

Намын системийн инстүүчлэл нь эрүүл ардчилал төлөвших нэг гол нөхцөл болдог. Монгол Улс ардчилсан тогтолцоонд амжилттай шилжихэд ихээхэн чухал үүрэг гүйцэтгэсэн хүчин зүйлүүдийн тоонд улс төрийн намууд зүй ёсоор тооцогддог. Түүнчлэн намууд ардчиллыг нураахад ч голлох үүрэгтэй байж болохыг судлаачид тэмдэглэж байна. Ялангуяа экстрим, популист улс төрийн намууд ардчиллын инстүүцүүдийг нураах, ухраах хүчин зүйл ч болж чаддаг гэдгийг манайхтай цуг шилжилт хийсэн Унгарын жишээ харуулсан. Дэлхийд намын системийн инстүүчлэлийн талаарх судалгаанууд олноор гарч, ойлголт, агуулга төдийгүй хэмжигдэхүүнүүдийн хувьд ч улам боловсронгуй болж, хөгжсөөр байна. Тэр дундаа шинээр ардчилалд шилжсэн орнууд дахь намын системийн тогтвортой байдлыг хэмжих зорилготой судалгаанууд олон гарсан. 

1995 онд Скотт Мейнвэринг, Тимоти Скалли нар “Ардчилсан инстүүцүүдийг байгуулах нь: Латин Америк дахь намын системүүд” нэртэй бүтээлдээ намын системийн инстүүчлэл хэмээх ойлголтыг анх танилцуулж, Латин Америкийн 12 орны намын системийг шинжилж үзсэн байдаг. Үүнээс хойш шинээр ардчилалд шилжсэн орнууд тэр дундаа хуучин коммунист орнууд дахь намын системийн инстүүчлэлийг шинжилсэн олон төрлийн судалгаа хийгджээ. Энэ дотроос Аурель Круасонт, Филлип Волкел нар 2010 онд Зүүн ба Зүүн Өмнөд Азийн ардчилсан орнууд дахь намын системийн инстүүчлэлийг харьцуулан шинжлэхдээ монголын жишээг анх удаагаа багтаасан юм. Бид энэхүү судалгаанд монгол дахь намын системийн инстүүчлэлийг олон намын тогтолцоонд шилжсэн үе буюу 1990 оноос хойших УИХ-ын ээлжит сонгуулиудаар үечлэн авч үзлээ. Эхний хэсэгт намын систем, намын системийн инстүүчлэлийн талаарх ойлголт ба түүний хэмжигдэхүүнүүдийг тайлбарлана. Харин хоёрдугаар хэсэгт Монгол дахь намын системийн үүсэл хөгжил ба намын системийн инстүүчлэлийг хэмжсэнээ танилцуулна.

Судалгааны тайланг татах

Mongolia’s Dance with Democracy: Some Steps Back and Some Forward

My new article is on the theglobalpost.com with Prof Fernando Casal Bertoa


Last Wednesday, Mongolia held its 8th parliamentary elections since the democratization of the country in 1990. However, these were the first ones to take place amidst a pandemic.

Notwithstanding fears among important sectors of the population and some institutions, including the president who had called for postponing the contest, almost three-quarters of the population turned out to vote with great normality.

The post-communist Mongolian People’s Party (MPP), which had already gained a constitutional majority at the last 2016 parliamentary elections, won again by a landslide.

The party acquired 62 of the 76 seats in parliament, while the main opposition party, the liberal-conservative Democratic Party (DP), won just 11. The other three seats went to an independent candidate and two social-democratic parties. Thirteen 13 of the 76 seats went to female candidates, the highest number since the first democratic elections 30 years ago.

On the one hand, MPP’s victory was favored by the good management of the pandemic. Despite Mongolia’s proximity to China, MPP has managed to keep the number of infections low with just 219 cases, all of them coming from abroad. No one died from the virus in the country. This, in comparison with other more economically developed countries such as the US, UK, or Italy, has been considered an enormous success.

Please read from this link

Хэнийг сонгохгүй байсан дээр вэ

Жич: Би энд баян хүнийг үзэн ядах тухай эсвэл бизнес хийх нь буруу гэж огт яриагүй болно. 

Сонгууль дөхөж байгаа энэ үед сонгогчид бидэнд тулгардаг нэг том асуудал бий. Тэр нь хэнийг сонгох вэ гэдэг асуулт юм. Энэ бол маш хэцүү асуулт. Энэ хэцүү асуултад хариулахын өмнө нэг амархан асуултад хариулчих хэрэгтэй. Тэр нь хэнийг сонгохгүй вэ гэдэг асуулт юм. Энэ асуултад би хувь сонгогчын хувьд удаан тунгааж бодсоны эцэст маш хялбархан хариулт оллоо. “Баян хүнийг л бүү сонго” 

Хүн баяжих хоёр сонголт байдаг. Нэгт. хууль ёсны замаар баяжиж болно. Хоёрт. Хууль бус замаар баяжиж болно. Хууль ёсны замаар баяжих арга тийм ч олон биш. Сугалаанд хожиж болно л доо. Спорт, урлагаар ч хөрөнгөжсөн хүмүүс ч бий. Гэхдээ Монголд тийм хүн олон биш. Эцсийн дүндээ ямар нэгэн бизнес хийх л гэсэн зам үлдэж байгаа юм. Монголд бизнес хийдэггүй мөртлөө баян хүмүүс олон бий. Тэднийг хараахан баригдаагүй байгаа хулгайчид гээд л ойлгочих. Ер нь төрийн албаны цалин хөлсөөр хөрөнгөжих боломжтой юу? Бас Төрийн бус байгууллагаар? Тэгэхээр энгийн логик гарна. Бизнес хийгээгүй баяжсан хүнийг зүгээр л бүү сонго. Тэд зүгээр л УИХ гишүүний халдашгүй байдал гэсэн нуувчинд орох гээд зүтгээд байгаа юм. Бизнесээр баяжсан хүмүүсийг бас л сонгохгүй хэрэггүй. Надад зургаан шалтгаан байна. 

Нэгт. Нобелийн шагналт Эдийн засагч Пол Кругманы “Улс орон бол компани биш” гэх алдартай нийтлэл байдаг. Уг нийтлэлд улс орны эдийн засаг, компанийн санхүүг удирдах хоёр бол тэмээ, ямаа шиг ялгаатай гээд улс орны эдийн засгийг удирдахдаа компаниа удирдаж байгаа юм шиг хандаад дампууруулах нь олонтаа гэжээ. Гол нь сэтгэлгээний асар том ялгаа бий. Кругман бизнесийн удирдлагууд гадаад худалдаа, ажлын байр бий болгох, гадаадын хөрөнгө оруулалт, гадаад худалдааны баланс гээд макро эдийн засгийн олон ойлголтууд дээр бизнесийнхээ өнцгөөс хараад бурууддаг тэр мэтгэжээ. Дэлгэрэнгүйг эндээс уншаарай. 

Хоёрт. Бизнесмен-улстөрчдийг ашиг сонирхлын зөрчил үргэлж л дагалдаж байдаг. Үүний сонгодог жишээ нь ЖДҮ-ийн хулгай. Ашиг сонирхлын зөрчил хөнгөлттэй зээл, концесс, лиценз гээд олон төрлөөр илэрдэг. Гэхдээ хамгийн хортой нь өөрийнхөө компанидаа зориулж хууль батлуулах. Харамсалтай нь аль хууль хэний компанид зориулагдав гэдгийг бид мэдэлгүй өнгөрдөг. Ер нь Монголчуудын уламжлалт төрийн албаны философи бол “Төрийн хар хүн” гэх ойлголт юм. Төрийн хар хүн гэдэг ойлголт нь тэр хүн зөвхөн төрийн ажил л хийдэг өөр зүйл хийдэггүй гэдэг утга илэрхийлдэг. Энэ нэр томъёо нь миний таамаглаж байгаагаар XX зууны Богд Жавзандамба хаан ширээнд сууснаар маш олон лам нар төрийн албан тушаалд томилогдож төрийн шар хүмүүс олширсонтой холбоотойгоор гарч ирсэн. Орчин үед бол бизнесгүй төрийн албан хаагчийг төрийн хар хүн гэж тодорхойлж болмоор санагдаад байгаа юм. 

Гуравт. УИХ бол юун түрүүн төлөөллийн байгууллага юм. Өөрөөр хэлбэл иргэдийн олонхийг нь төлөөлж чадах, тэдний асуудал зовлонг нь ойлгодог хүмүүс байх учиртай. Гэтэл биднийг төлөөлөл гээд байгаа одоогийн УИХ гишүүдийг харвал зөвхөн хөрөнгөтэй 0.01 хувийн төлөөлөл сууж байна (Хөрөнгө орлогын мэдүүлгээс нь харна уу). Жишээлбэл УИХ гишүүдийн хүүхдүүдийн 95 хувь нь хувийн, өндөр төлбөртэй сургуульд сурдаг (Эндээс харна уу). Тэгэхээр шийдвэр гаргагч нарт улсын дунд сургуулийг сайжруулах хөшүүрэг (incentive) байх уу? Эдийн засагч Алберт Хиршманы “Exit, voice, and Loyalty” бүтээлдээ энэ хөшүүргийн тухай бичсэн байдаг. Товчхон танилцуулбал хүн аливаа байгууллагаас үйлчилгээ авахад асуудал, бэрхшээлтэй тулвал гарах, эсвэл дуу хоолойгоо хүргэх гэсэн хоёр үндсэн сонголт хийдэг гэнэ. Өөр сонголтууд байвал тэднийхээс шууд л гарчихна (exit), сонголтгүй бол дуу хоолойгоо (voice) илэрхийлдэг. Ийм л учраас УИХ гишүүн хэрэглэгчийнхээ хувьд улсын эмнэлэгээр үйлчлүүлдэггүй, хүүхэд нь улсын сургуульд сурдаггүй учраас тэдэнд боловсрол, эрүүл мэндийн тогтолцоог бодитоор өөрчлөхийг хүсдэггүй юм.

Дөрөвт. Улс орон бол компани биш гэж дээр дурдсан. Сүүлийн арван жилд манай улсын хууль тогтоох байгууллага бараг компанийн ТУЗ шиг ажилладаг болчихлоо. Нүүрс, зэс, алтны хэдэн уурхай тойрсон асуудлуудыг л хамгийн ихээр ярьдаг, хэлэлцдэг, хэрэлддэг, наймаалцдаг. “Нүүрсний бүгд найрамдах улс” гэж хэлж болно. Үүнийг тод жишээ нь Ашигт малтмалын тухай хууль 2009 оноос хойш 250 гаруй удаа өөрчлөгдсөн гэдэг. Бараг манай УИХ-ын ажил бол ганцхан “Ашигт малтмалын хуулийг өөрчлөх” гээд үндсэн хууль дээрээ биччихмээр. Гэтэл УИХ гишүүд иргэдийн аюулгүй байдал, байгаль орчны доройтол, төрийн албаны чадавхи гэх мэт амин чухал асуудлуудыг хэлэлцэх дургүй. Та анзаарсан бол зарим хуулийн төсөл УИХ чуулган бүрийн хэлэлцэх асуудлын жагсаалтад ордог боловч хэзээ ч хэлэлцдэггүй. Яагаад гэвэл тэдний бизнес-улс төрийн ашгийн эрэмбэд таарахгүй байгаа юм. 

Тав. Бизнес-улстөрчдийн бас нэг онцлог бол сонгуулийн кампанит ажлын санхүүжилтыг хувиасаа гаргадаг. Тэдний сонгуульд зарцуулж буй 2-3 тэрбумыг филантропи гэж бодож байна уу? Гэтэл УИХ гишүүн бол төсөв захиран зарцуулагч биш (УИХ гишүүний мөнгө гээд гажиг бий л дээ). Тийм ч учраас УИХ гишүүд давхар дээл өмсөх гээд зүтгэдэг гэж би боддог. Мэдээж 76 сайдтай байх боломжгүй учраас засгийн газар хэд хэдэн удаа өөрчлөгддөг. Засаг солигдох болгонд би л дараагийн ээлжнийнхэн хоолондоо орох гэж байна л гэж хардаг (Засгийн газрын дундаж нас дөнгөж 1,5 жил гэдгийг санаарай). 

Зургаа. УИХ бол хууль тогтоох байгууллага. Хууль тогтооно гэдэг бол хуулийн төсөл дээр ажиллана гэсэн. УИХ гишүүний ажлын байрны тодорхойлолтыг бичье гэвэл бичиг баримт боловсруулах гэдэг ажил хамгийн түрүүнд орно. Товчхондоо бичиг цаасны ажил. Гэтэл бидний сонгосон хууль тогтоогч нарын олонхи нь хуулийн төсөл дээр нягт, нямбай ажиллах нь бүү хэл хуулийн төслийг уншдаг ч үгүй гэдгийг УИХ тамгын газарт ажиллаж байсан хүн хэлж байсан. Бидний таньдаг зарим гишүүд бүр хуралдаа ч суудаггүй. Бизнесээ хийгээд завгүй яваа нэгнийг улс төрд оруулж зовоогоод байгаа хэрэг. 

Эцэст нь хэлэхэд хүүхдээ Американ скүүлд сургадаг, өвдөхөөрөө Солонгост эмчлүүлдэг, утаанаар Сингапурт өвөлждөг хүмүүс таныг төлөөлөх хүмүүс яг мөн үү гэдгийг дахиад нэг бодоод үзээрэй. 

THE INTERNAL DEMOCRACY INDEX OF MONGOLIAN POLITICAL PARTIES 2019

The 2018 Internal Democracy Index of Mongolian Political Parties, was based on the quantitative research methodology of the Israel Democracy Institute and conducted by the Defacto Institute in collaboration with the Social and Political Education Center NGO of Mongolia. This year, our team utilized a qualitative method to complement the research methodology.

As of May 2019, we aimed to engage the 32 political parties registered at the Supreme Court of Mongolia. However, only 8 political parties, namely the Civil-Will Green Party (CWGP), Democratic Party (DP), Mongolian Green Party (MGP), Motherland Party (MLP), Mongolian People’s Party (MPP), Mongolian People’s Party (MPRP), National Labour Party (NLP), Truth & Right Party (TRP), agreed to partake in this research. This year, the total score of political parties has increased by comparison to the previous year. The participation of political party members has increased due to the nomination of candidates to upcoming 42nd district re-election. Moreover, 2019 is the Parliamentary pre-election year, it was a unique period in which political parties have begun holding their low- and high-level assemblies. This has significantly impacted the overall index score.

Table: The Internal Democracy Index of Mongolian Political Parties 2019

№ Political Party Index Category

1 Mongolian Green Party 66 Democratic

2 Mongolian People’s Revolutionary Party 66 Democratic

3 Democratic Party 65 Democratic

4 National Labour Party 63 Democratic

5 Mongolian People’s Party 55 Semi-democratic

6 Motherland Party 47 Semi-democratic

7 Truth & Right Party 42 Semi-democratic

8 Civil-Will Green Party 32 Semi-democratic

A political party is a public institution whose activities must be visible to the public under the law. In Mongolia, sources of information for political party members vary. Social media platforms such as Facebook and Twitter are popular methods of information exchange. Traditional communications via mobile phones and e-mail are also favored. For the public, however, finding information on political party internal rules and activities is a challenge. The majority of political parties do not have official websites. The reason for this is the lack of institutional capacities and financial resources in most political parties.

Our research team made a request for the copies of the rules of political parties on May 29th, 2019. The SCM refused on the grounds of Article 12.5 of the General Law on State Registration, which requires a written approval from the legal entity whose information is being requested.
Please find the report here

ТББ-ЫН ИНСТҮҮЦИЙН ОРЧНЫ ХАРЬЦУУЛСАН ШИНЖИЛГЭЭ

(Сүүлд хийсэн нэг судалгааныхаа тайланг энд орууллаа.)

Сүүлийн 4 жилд дэлхийн 60 орчим оронд төрийн бус байгууллага (“ТББ”) – тай холбоотой хууль, эрх зүйн зохицуулалтыг өөрчлөх үйл явц тохиожээ. Жишээ нь л гэхэд ОХУ-ын Гадаад агентын тухай, Унгарын Гадаадын дэмжлэгтэй байгууллагуудын ил тод байдлын тухай хуулийг батлав. Зарим оронд хэрэгжээд буй иргэний нийгмийн дуу хоолой, санхүүжилтийг хязгаарлах бодлогууд нь ардчиллаас ухрах үйл явц хэмээн ойлгогдож болохоор байна. Дээрх хуулийн зохицуулалтууд нь ТББ-ыг санхүүгийн эх үүсвэр, хандивлагчийн хувийн мэдээлэл, намын дотоод бичиг баримт зэргийг ил тод зарлахыг шаарддаг. ТББ-ын хөгжил болон түүний бие даасан байдал нь иргэний нийгмийн хувьд төдийгүй улс орны ардчилалд ч туйлын чухал юм. Энэхүү судалгаагаар гадаад орны санхүүжилт нь залуу ардчилсан орнуудын ТББ-ын үйл ажиллагаанд зайлшгүй шаардлагатай гэдгийг илрүүлэв. Иймд уг санхүүгийн эх үүсвэрийг хуулиар хязгаарлах нь ТББ-ын үйл ажиллагааг боох гэсэн оролдлогоос ялгаагүй аж. Уг судалгаагаар бид Монгол дахь ТББ-ын инстүүцийн орчинг Унгар болон Польш улстай харьцуулан шинжилсэн болно.

Судалгааны тайланг эндээс татаж аваарай. 

COMPARATIVE ANALYSIS OF INSTITUTIONAL ENVIRONMENTS OF NON-GOVERNMENTAL ORGANIZATIONS IN MONGOLIA, HUNGARY, AND POLAND

(Please find my latest analysis)

Around 60 countries have amended their laws and regulations on Non- Governmental Organizations (Hereinafter “NGOs”) during the last four years. For instance, Russia’s Foreign Agent Act, Hungary’s Law on Transparency of Organisations Receiving Foreign Funds, and other policies restraining the operations and funding of NGOs. These restrictions are regarded as evidence of democratic backsliding. Such regulations demand NGOs to disclose their funding sources, private information, and internal documents to governments. The development and independence of NGOs are vital for a civil society and certainly for a democracy. This research paper posits that foreign funding is an inevitable part of fostering civil society and the operations of NGOs in young democratic countries, such as Mongolia, Hungary, and Poland. Hence, tight regulation over foreign sources of NGO funding is highly likely to pose serious constraints. This paper analyzes the institutional environment of NGOs operating in Mongolia in comparison with Hungary and Poland.

Please download  here


Энэтхэгээр аялсан тэмдэглэл

Энэтхэгээр явсан тэмдэглэлээ бичье гэвч амжихгүй удчихлаа. Би аяллын тэмдэглэлийг заавал хөтөлж байя гэж боддог юм. Тэмдэглэл хөтлөхгүй бол аялал өөрөө утгагүй ч юм шиг санагддаг. Яг л зураг авахгүй аялахтай адилхан юм даа. 

Ажлын шугамаар сургалтад суунгаа Энэтхэгийн Мумбайгаар аялах боломж олдсон юм. Энэтхэгийн виз авахын тулд эхлээд онлайнаар анкет бөглөдөг юм билээ. Тэгээд материалуудаа  аваачиж өгөөд хальт ярилцлага хийгээд хэд хоногийн дараа ирж аваарай гэв. Уг нь вэб дээр ажлын 4 хоног гэсэн байсан боловч 2 долоо хоногийн гарна гэлээ. Ер нь Энэтхэгийн элчин дээр виз авах хүсэлтэй монголчууд олон байна лээ. Ялангуяа манай лам нар Энэтхэг рүү олноороо очиж сургалтад суудаг гэнэ. 

Засаглал гэх “шидэт” үг

Засаглал гэх үг сүүлийн үед хаа саагүй харагдах болсныг та анзаарсан байх. Ялангуяа ерөнхийлөгчийн засаглал уу, парламентийн засаглал уу гэх мэтгэлцээн эрчимжсэнтэй холбоотойгоор хүн болгон ярих болжээ. Гэхдээ “засаглал” гэх энэ үгийг олон улсын байгууллагууд моодонд оруулсан юм. Хөгжиж буй манайх шиг орны эдийн засаг, улс төрийн хөгжилтэй холбоотой бүхий л асуудлуудад “засаглал” л ганц шийдэл мэт ойлгогдох болжээ. 

Засаглал гэж юу биш вэ?

Монголчууд бид ерөнхийлөгчийн засаглал, парламентийн засаглал гэж их ярьж, мэтгэлцэх болжээ. Тэгэхээр энэ хоёр үгийг англи хэл рүү хөрвүүлвэл presidential governance, parliamentary governance гэж бууна. Улс төр судлалын ямар ч сурах бичгийг нээгээд харсан ийм нэр томъёо байдаггүй. Харин parliamentary system and presidential system буюу парламентийн тогтолцоо, ерөнхийлөгчийн тогтолцоо гэж нэрлэсэн байгааг харах болно. Нэр томъёоны энэ эндүүрлийг манай үндсэн хуулийн эцэг Б.Чимид (2008) “Төр, нам, эрх зүйн шинэтгэлийн эгзэгтэй асуудлууд” номондоо дурдсан байдаг. Б.Чимид гуай парламентийн, ерөнхийлөгчийн гэх нь засаглал хэлбэр биш бөгөөд энэ нь төрийн удирдлагын хэлбэр гэжээ. 

Улс төрийн нам, сонгуулийн тогтолцооны талаар

Улс төрийн нам, сонгуулийн тогтолцооны талаар ярьсныг үзнэ үү. Шүүмжлэлийг дуртайяа хүлээн авна.

Хөгжлийн тухай онолууд: Монголын хөрсөнд

Миний анхны ном хэвлэлтээс гарлаа. Уг номыг танилцуулах үүднээс номын өмнөх үгийг та бүхэнд сонирхуулж байна. 

ОРШИЛ БУЮУ НОМ БИЧИХ БОЛСОН ШАЛТГААН 

Үнэндээ энэ ном миний олон жилийн бодол, мөрөөдлийн биелэл. Мөн багагүй хугацааг уншиж, бичиж, бодож өнгөрөөсний үр дүн билээ. Ном унших дадал маань намайг үргэлж бодоход, бас бичихэд хөтөлдөг. Өнгөрснөө эргээд бодоход ном хэмээх ертөнцөд дурлахад нөлөөлсөн гурван үйл явдал болжээ. 

Одоогоос 27, 28 жилийн өмнөх явдлыг сөхөе. Тухайн үед манайх сумын төвд гэрт амьдардаг байлаа. Манайх гэрийнхээ яг ард талд том хүрэн амбаартай. Манай нутагт амбаарыг пин гэж дуудна. Тэр амбаарыг аав маань өөрөө гардаж хийсэн юм. Гэрт амьдардаг, тэгээд олон хүүхэдтэй айл хамаг эд хогшлоо амбаартаа хадгалж таарна. Янз бүрийн шалтгаанаар амбаартаа орох бүрт гурван модон хайрцаг нүдэнд тусна. Ээжээс асууж байгаад хааяа нэг ухна. Заримдаа гуйж байгаад гаргаж ирж үздэг байлаа. Тэр гурван хайрцагт аавын номнууд байсан юм. Яагаад ч юм тэдгээр номнууд миний сонирхлыг ихэд татдаг байсан сан. Одоо бодоход 1990-ээд оны үйл явдалтай гарцаагүй холбогдох номнууд байжээ. Зах зухаас нь хэлэхэд Горбачаевын “Өөрчлөн байгуулалт, шинэ сэтгэлгээ” мөн нэг Монгол зохиолчийн “Зах зээлийн учир начир” гэх мэт номнууд тодхон бууж байна. Мөн аав минь бага ангийн багшийн ажил хийж байсантай холбоотой олон номнууд, хүүхдийн хүмүүжлийн тухай, Сухомлинскийн ишлэлүүд гэх мэт хөвөрнө. Хамгийн гол нь тэр номнууд далд байсан учраас миний сонирхлыг улам ихээр татсан хэрэг л дээ. Гэрт оруулж ирэхээр тоос, шороо их болохоос гадна зай талбай ч бага байснаас болсон биз. Номны анхны шохоорхол минь энэ байлаа. Зарим нэг ном нь одоо ч миний номын санд хадгалагдаж байгаа. 

Улс төрийн намуудын дотоод ардчиллын индекс 2018

Би Дефакто Институтын судлаачийн хувиар дээрх судалгааг санаачлан, бусад багийн нөхдийн хамт хийсэн билээ. 

СУДАЛГААНЫ ХУРААНГУЙ

Уг судалгаагаар Монголын улс төрийн намуудын дотоод ардчиллыг оролцоо, өрсөлдөөн, ил тод байдал, санхүүжилт зэрэг дөрвөн гол үзүүлэлтээр үнэлэн индекс гаргахыг зорилоо. Монгол Улсын Дээд шүүхэд бүртгэлтэй 28 улс төрийн намаас 6 нь энэ судалгаанд хамрагдсан болно. Улс төрийн намуудын дотоод ардчилалд тулгарч байгаа саад бэрхшээл, болон цаашид юунд түлхүү анхаарах ёстойг уг судалгаанд тусгасан болно. Монголын улс төрийн намуудын дотоод ардчилал хэлбэр төдий байгаа нь иргэдийн улс төрийн мэдлэг боловсрол, соёлтой холбоотой байна. Мөн улс төрийн намуудын үйл ажиллагаа ихэвчлэн дээрээс доош чиглэлтэй байгааг энэхүү судалгаа харууллаа 

Судалгааны дэлгэрэнгүй тайланг энд-ээс татаж авна уу. Баярлалаа.